با توجه به شرایط توپوگرافی سواحل دریای سرخ بخصوص در نیمه جنوبی آن که از دو طرف بوسیله ارتفاعات بلندی احاطه شده است و بعضا این ارتفاعات تا حاشیه ساحل امتداد دارند و سیستم های سینوپتیکی حاکم بر منطقه در دوره سرد سال سبب می شود در نیمه جنوبی دریای سرخ جریانهای جنوب – جنوب شرق و در نیمه شمالی آن جریانهای هوایی شمال – شمال غرب ایجاد شود. این دو جریان مخالف در منطقه ای بین عرض 18 تا 22 درجه شمالی بر روی دریای سرخ به هم رسیده و همگرا می شوند. در شرایطی که تراف شمال آفریقا عمیق شده و بر روی مصر و سودان گسترش می یابد منطقه همگرائی دریای سرخ فعال شده و در زیر منطقه همگرائی با تراف به سمت شرق حرکت کرده و بارشهای شدید را بر روی جنوب و جنوب غرب ایران ایجاد می کند.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

مراودات سیاسی و اقتصادی کشورهای حوزه خلیج فارس و حاشیه دریای سرخ، درعین سابقه ای تاریخی، با فراز و نشیب های فراوانی هم راه بوده است. با تشدید رقابت های دولت های حاشیه خلیج در پرتو تحولات انقلابی خاورمیانه در سال 2011 به بعد، این رقابت و یارگیری ها مناطق دیگری از جمله دریای سرخ را نیز در بر گرفت و دریای سرخ از جایگاهی استراتژیک در سیاست های راه بردی کشورهای حاشیه خلیج فارس و به ویژه عربستان برخوردار شد. عربستان با تعمیق استراتژی های اقتصادی و سیاسی خویش در دریای سرخ به بازیگر اصلی صحنه سیاسی و اقتصادی این منطقه راه بردی تبدیل شد. در این نوشتار هدف این است تا با بهره گیری از رویکرد اقتصاد سیاسی بین الملل و با تمرکز بر منطقه دریای سرخ و شاخ آفریقا، اهداف و دلایل حضور اقتصادی و سیاسی عربستان را در این منطقه ریشه یابی کنیم. سوال اصلی این است که مطلوبیت های اقتصادی و سیاسی عربستان برای حضور گسترده در دریای سرخ چیست؟ فرضیه پاسخ به این پرسش این است که اهداف اقتصادی مانند تجارت دریایی، سرمایه گذاری های اقتصادی، عملیاتی کردن پروژه های اقتصادی و اهداف سیاسی مانند ایتلاف سازی منطقه ای، و تضعیف قدرت محور ترکیه/ قطر و محور ایران/ انصارالله یمن مهم ترین متغیرها و مطلوبیت های اقتصادی سیاسی عربستان در دریای سرخ را تشکیل می دهند. یافته های پژوهش نشان دهنده اولویت استراتژیک دریای سرخ در نگاه رهبران سعودی برای بسط و توسعه قدرتی گسترده تر در این جغرافیای راه بردی است و این هدف توامان با اهرم های اقتصادی و سیاسی در حال پی گیری است.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

بارش یکی از پیچیده ترین عناصر جوی است که تغییرپذیری مکانی و زمانی زیادی دارد. از این رو، شناسایی ویژگی ها و منابع رطوبتی آن، امکان پیش بینی و درک درست این عنصر را فراهم می کند. فرود دریای سرخ، کم فشاری سطحی و کشیده روی دریای سرخ است که آغازه آن کم فشار سودانی است. این فرود به طور معمول با هوای گرم و خشک همراه است؛ ولی در صورت وجود یک فرود در تراز میانی هم زمان با فرود سطحی، می تواند به بارش های شدید و رگباری در شرق مدیترانه و نیز ایران منجر شود. برای بررسی تاثیر فرود دریای سرخ بر بارش ایران، ابتدا داده های بارش ایران برای دوره (1/1/1340 تا 10/10/1383 خورشیدی) تهیه و سپس فرود دریای سرخ برای همین دوره مطالعه، شناسایی شد. تحلیل خوشه ای فرود دریای سرخ نشان داد که این فرود دارای سه الگوی اصلی، شامل الگوی میانی، الگوی باختری و الگوی خاوری است. آنگاه نسبت افزایش بارش به میانگین بارش در دوره مطالعه در دوازده ماه سال، برای هر یک از الگوهای فرود دریای سرخ محاسبه و نقشه های آن ترسیم شدند. میزان تاثیر فرود دریای سرخ بر بارش در هر یک از ماه ها و الگوهای مختلف، متفاوت است. بیشترین پهنه و درصد افزایش بارش در زمان رخداد الگوی میانی فرود دریای سرخ، مربوط به اردیبهشت و خرداد ماه، در زمان الگوی باختری مربوط به بهمن و اسفندماه و در زمان الگوی خاوری مربوط به اردیبهشت و مهر ماه است.

کم فشار دریای سرخ یکی از عوامل سازنده اقلیم در شمال آفریقا می باشد، که در ابتدا حالت حرارتی داشته و در فصل زمستان حالت ترمودینامیکی پیدا می کند، و با عمیق شدن ناوه ی آن در دوره سرد سال به سمت شرق دریای سرخ حرکت کرده و بر روی ایران نیز گسترش می یابد، از آنجایی که بررسی زمانی-مکانی کم فشار دریای سرخ در شناخت زمان فعالیت و بارش های این سامانه نقش بسزایی دارد. بنابراین آشنایی با ویژگی های این کم فشار، همواره مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. با توجه به این شرایط که بارندگی اصلی ترین منبع تا مین آب می باشد، تغییرات زمانی و مکانی بارش در منطقه بسیارچشمگیر بوده و این موضوع باعث اثرات سوء در فعالیت های اقتصادی و معیشتی به ویژه کشاورزی شده است. در این پژوهش سعی بر آن شده، که با روش های مختلف این تغییرات را شناسایی و تحلیل بر روی آن صورت بگیرد. برای انجام این پژوهش از داده ها ی ا رتفاع تراز 1000 هکتوپاسکال بازکاوی شده NCEP/NCAR با تفکیک شبکه ای 2.5 در 2.5 استفاده شده است. بررسی ها نشان داد کم فشار دریای سرخ در فصل سرد به سبب تامین رطوبت کافی در منظقه شمال آفریقا نقش عمده ای در بارش های جنوب غربی ایران دارد. همچنین بیشترین زمان گسترش آن در ماه های آبان و آذر شناسایی و کم ترین فعالیت آن مربوط به ماه های گرم سال می باشد، در ماه های آبان و آذر نیز اوج فعالیت این سامانه شناسایی شده است. همچنین، شدت و گسترش کم فشارمورد مطالعه قرار گرفت و با توجه به یافته ها، طی سال های اخیر کاهش یافته است.

از چرخندهای مؤثر بر بارش های بعضاً فراگیر ایران زمین، سامانه های ادغامی دریای مدیترانه و دریای سرخ می باشند. ازاین رو دستیابی به روند تغییرات شدت ارتفاع ژئوپتانسیل و شیو ارتفاع ژئوپتانسیل هم زمان با الگوهای توأم مدیترانه- دریای سرخ به عنوان یکی از عوامل نمودهای این چرخندها و نیز بارش برخی نواحی ایران زمین، از اهمیت شایان توجهی برخوردار است. برای انجام این پژوهش از داده های ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 1000 هکتوپاسکال مربوط به مرکز پیش بینی میان مدت جوی اروپایی و نسخه ERA-Entrim به صورت دیده بانی شش ساعته طی بازه زمانی 1979-2018 استفاده شد. برای بررسی وجود جهش و نوسانات در شدت مراکز چرخندی توأمان مدیترانه – دریای سرخ در طی دوره آماری از نمایه الکساندرسون موسوم به نمایه آزمون همگنی استاندارد نرمال (SNHT) استفاده گردید. به منظور وارسی و بررسی معنی داری روند بین داده های ارتفاع ژئوپتانسیل و داده های شیو ارتفاع ژئوپتانسیل، آماره ناپارامتری خی دو به کار گرفته شد. به منظور تحلیل و الگوسازی روند بلندمدت از روش پارامتری رگرسیون خطی بهره گرفته شد. یافته های پژوهش حاضر بیان گر افزایش ارتفـاع ژئوپتانسیل در محل شکل گیری مراکز چرخندی دریای مدیترانه و همچنین کاهش شیو فشار در مقادیر متوسط سالانه می باشد که احتمالاً منجر به کاهش ناپایداری و بارش در مناطق تحت تأثیر خواهد شد. داده های شیو ارتفاع ژئوپتانسیل دریای مدیترانه در سال 1996 یک جهش معنی دار داشت که سری زمانی را به دو مقطع زمانی قبل و بعد از جهش تقسیم کرد، نتایج نمایانگر روند صعودی در این دو مقطع زمانی است، امّا دوره دوم نسبت به دوره قبل با شیب ملایم تری افزایش پیداکرده است

در فصول سرد و گذار، فرودی سطحی روی دریای سرخ شکل می گیرد که می تواند بر آب و هوای مناطق مجاور خود تاثیر گذارد. در نزدیک ترین فاصله، دریای سرخ حدود 1500 کیلومتر با ایران فاصله دارد که این فاصله در مقیاس همدید چندان زیاد نیست. با توجه به جهت جریان های جوی بزرگ مقیاس، این فرود می تواند بر آب و هوای ایران تاثیر گذارد. در این پژوهش تاثیر فرود دریای سرخ بر بارش های سنگین روزانه ایران بررسی شده است. با بررسی نقشه های تراز سطحی مشخص شد که از سی مورد بارش های سنگین ایران، به ترتیب رتبه (بر اساس میانگین بارش)، هفده مورد در ارتباط با فرود دریای سرخ است. نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل در تراز میانی جو نیز نشان از وجود فرودی میانی، هم زمان با فرود سطحی دریای سرخ در زمان بارش ها دارد. سه مورد از این بارش ها تحلیل شدند. نقشه های همگرایی شار رطوبتی در زمان سه بارش سنگین، حاکی از انتقال رطوبت از دریای عرب به سمت دریای سرخ است. سپس این رطوبت در اثر حرکات صعودی متاثر از فرود میانی روی دریای سرخ، صعود کرده و به سمت مناطق شرقی این دریا و از جمله ایران جریان می یابد و به بارش های سنگین منجر می شود. بارش های ناشی از فرود دریای سرخ بیشتر مناطق جنوبی و جنوب غربی کشور را تحت تاثیر قرار داده است.